Chương 1

1.

Tôi phát hiện mẹ mình không bình thường là sau khi tang lễ của bà ngoại kết thúc.

So với dì út quỳ dưới đất khóc lóc thảm thiết hay bác cả lặng lẽ hút thuốc.

Mẹ tôi trông có vẻ lạnh lùng, vô cảm.

Mẹ tôi vẫn luôn tất bật tiếp đón thân bằng cố hữu đến dự tang lễ, quán xuyến mọi việc lớn nhỏ.

Có đôi khi được rảnh tay, mẹ lại ngồi thẫn thờ.

Mẹ nói mẹ không thể khóc được.

Từ khi ông ngoại qua đời, bà ngoại vẫn luôn sống cùng mẹ tôi.

Bà ngoại rất cầu kỳ trong sinh hoạt, nhưng sức khỏe không tốt, hơi lẩm cẩm nhưng chưa đến mức nghiêm trọng.

Lúc tỉnh lúc mê.

Tỉnh táo thì đòi ra ngoài đi dạo, xếp hàng mua trứng, đi xem tuồng nghe nhạc.

Nhưng không ai có thể đoán được bà sẽ đột nhiên quên mất đường về nhà hay quên cả bản thân là ai.

Đáng sợ nhất là có một lần bà đứng giữa đường, đột nhiên không phân biệt được mình đang làm gì, còn tè ướt cả quần.

Chất lỏng rơi xuống mặt đường, bà giống như một đứa trẻ con, ngồi ở vạch sang đường gào khóc.

Toàn bộ đoạn đường vì bà mà ùn tắc mất nửa tiếng

Loại chuyện như thế này khiến người ta mệt mỏi nhất.

Ầm ĩ vài lần, cộng thêm bà ngoại có quá nhiều quy tắc, vứt rác cũng phải đeo găng tay chuyên dụng, không chịu nổi khi người khác ngơi nghỉ dù chỉ một chút, khiến bảo mẫu được thuê về không ai chịu nổi, họ đều không chăm sóc nổi mấy ngày đã bỏ đi.

Mẹ tôi bị dồn đến đường cùng đành phải về hưu trước thời hạn.

Toàn tâm toàn ý ở nhà chăm sóc cuộc sống hàng ngày của bà, từ ăn uống đến vệ sinh cá nhân.

Bà ngoại tuy thường xuyên không tự chủ nhưng trên người lúc nào cũng thơm tho, không hề có mùi của người già.

Tóc lúc nào cũng được chải chuốt gọn gàng, vén ra sau tai dùng đúng loại cao hương quế Thượng Hải cổ điển mà bà thích nhất.

Tất cả đều nhờ vào mẹ tôi.

Nhưng mẹ thì luôn để tóc ngắn đơn giản, quần áo cũ kỹ bị giặt quá nhiều lần đến mức bạc màu, không thể nhìn ra màu sắc gốc mà mẹ cũng không nỡ vứt đi.

Mẹ tôi từng là giáo viên trung học đặc biệt xuất sắc của thành phố.

Thời đó, ngay cả trường Trung học số một của thành phố cũng chỉ có vài người bầu chọn là giáo viên đặc biệt xuất sắc.

Bục giảng là vị trí mà mẹ từng dốc hết thanh xuân, nhận được sự công nhận và tôn trọng từ xã hội.

Tôi có thể tưởng tượng mẹ dằn vặt đến mức nào khi đưa ra quyết định này.

Lúc ấy, mẹ vẫn chưa đến năm mươi tuổi.

Ngày nộp hồ sơ nghỉ, mẹ về nhà rất muộn. Khi về tới nhà, đôi mắt mẹ đã đỏ hoe.

Nhưng mẹ không nói gì.

Từ khi bà ngoại vào viện điều trị ung thư giai đoạn cuối, mẹ tôi thuê một người chăm sóc để thay phiên. Bản thân mẹ ở bệnh viện hầu hạ bà ngoại gần như cực học ngày đêm, không thể nghỉ ngơi yên ổn.

Chút tiền để dành khi về già cùng với tiền tích cóp hơn nửa đời người của mẹ hầu như đều tiêu hết cho bà ngoại.

Sau khi bác sĩ xác định không còn hy vọng, mẹ liền bận rộn chuẩn bị áo liệm và quan tài tốt nhất.

Khi ấy trên mạng đã có các phòng livestream chuyên bán những món này.

Mẹ cứ thế ngồi canh livestream, xem người bán lần lượt giới thiệu từng món cho đến khi cảm thấy bà ngoại sẽ vừa lòng.

Mẹ tôi luôn khiến người ta có cảm giác dường như trên người mẹ luôn có nguồn sức lực vô tận.

Bà ngoại đến cuối đời thì đầu óc hoàn toàn lú lẫn, không nhận ra người thân.

Nhưng ngay trước lúc lâm chung, đầu óc bà đột nhiên tỉnh táo trở lại.

Mẹ tôi nắm lấy tay bà, hỏi còn điều gì trăn trối không.

Bà ngoại hất tay mẹ ra, gọi tên bác cả và dì út mãi.

Mẹ tôi rốt cuộc không thể kìm nén được nữa.

“Mẹ! Con đã hầu hạ mẹ nửa đời người, con có gì không tốt? Sao mẹ vẫn mãi không nhìn nhận con?”

Bà ngoại đến chít vẫn không cho mẹ câu trả lời, bà lạnh lùng liếc nhìn mẹ tôi một cái và không có phản ứng gì.

Bà cố gắng gượng, cuối cùng khi nhìn thấy bác cả và dì út, dặn dò chỗ cất di chúc mới an tâm nhắm mắt.

Vui vẻ rời khỏi cõi đời.

Khi tang lễ kết thúc, mẹ tôi như thể cuối cùng cũng nhận ra, bà ngoại chít rồi, cả đời này mẹ sẽ không bao giờ nhận được câu trả lời của bà.

Suy nghĩ đó gặm nhấm lý trí, hành hạ cả quãng đời còn lại của mẹ.

Không được giải thoát.

Mẹ như một dây đàn căng hết cỡ trong thời gian dài.

“Phựt”một tiếng, cuối cùng cũng đứt.

2.

Mẹ tôi là con thứ hai trong nhà.

Trên có anh cả, dưới còn một em út là em gái.

Mẹ tôi sinh vào thập niên 60.

Ngay cả trong thời kỳ đó, điều kiện nhà bà ngoại tôi cũng đã thuộc loại tốt nhất.

Bà ngoại là người Thượng Hải, sinh ra trong một gia đình trí thức, lại còn xinh đẹp

Chỉ vì đúng lúc phong trào trí thức lên núi xuống nông thôn nổ ra vào những năm 50-60 nên mới bị điều về vùng quê nhỏ.

Tính bà cao ngạo, chọn tới chọn lui, cuối cùng vì tuổi tác đã lớn, đành tạm chấp nhận ông ngoại, người xuất thân từ nông thôn nhưng có vẻ ngoài điển trai và công việc ổn định.

Khi mẹ tôi mới sinh ra, bà ngoại nói sức khoẻ bà không tốt nên bèn đưa đứa trẻ mới sinh là mẹ tôi về nông thôn.

Mẹ tôi sống cùng với bà nội của mẹ, cũng chính là cụ tôi. Mẹ lớn lên nhờ uống sữa dê pha lẫn với cháo kê.

Chỉ đến Tết mới có thể thấy ông bà ngoại trong lòng ôm em gái nhỏ, tay dắt anh trai, về quê.

Sau này chính sách nới lỏng, dù vì nhiều lý do mà bà ngoại không thể quay về Thượng Hải nhưng cũng đã theo ông ngoại trở lại thành phố, làm việc trong đơn vị nhà nước, điều kiện coi như khá tốt.

Bọn họ vẫn không đón mẹ tôi về.

Mãi đến khi mẹ tôi bảy tuổi, đến tuổi bắt buộc phải đi học tiểu học, mới được đưa trở lại ngôi nhà ở thành phố của mình.

Lúc ấy, mẹ mới biết thì ra nước không cần gánh từ giếng về, chỉ cần vặn vòi một cái là nước đã “ào ào” chảy ra.

Thì ra rau không cần mình tự tay xới đất gieo hạt, ra chợ là có thể mua được.

Thì ra quần áo trẻ con không nhất thiết phải híp mắt dưới ánh đèn, lấy quần áo người lớn sửa lại từng đường kim mũi chỉ.

Quần áo khoác của anh cả và em gái đều được đặt may sẵn ở tiệm may mỗi năm.

Trong nhà còn có cả máy khâu, thứ rất hiếm thời bấy giờ.

Quần áo thường ngày của bác cả và dì út là do bà ngoài đích thân đạp máy may may cho.

Ngày đầu tiên mẹ tôi về lại nhà ở thành phố, sau khi bà ngoại mở cửa ra, bà không nhận lấy bao tải đậu phộng mẹ mang theo mà chỉ luôn nhíu mày bịt mũi, nhìn chằm chằm vào đôi giày vải rách mũi của mẹ.

Lúc đó mẹ còn nhỏ nhưng đã ý thức được mình bị chê bai, ngón chân co lại trốn vào bên trong, đáy lòng dâng lên cảm giác khó chịu không thể nói thành lời.

Nhưng nhớ lời căn dặn trước khi đi của cụ tôi, ngay ngày đầu tiên mẹ đã rất tự giác bắt đầu chia sẻ việc nhà với bà ngoại.

Lúc đầu, bà ngoại chê mẹ nói chuyện không ngọt lại còn toàn nói tiếng địa phương, chê da mẹ đen nhẻm, bắt bẻ những thói quen vệ sinh mà cụ dạy cho mẹ.

Nhưng sau bà lại phát hiện, mẹ tuy nhỏ tuổi nhưng đã rất tháo vát, không chỉ biết giặt giũ, lau nhà, mà còn biết nấu ăn, trông em, dần dần đã giao hết việc nhà cho mẹ.

Nhưng khi ấy mẹ tôi chỉ mới bảy tuổi thôi, muốn rửa bát còn phải đứng lên ghế, kiễng chân.

Do thiếu dinh dưỡng nên mẹ tôi còn không cao bằng dì út.

Cứ thế mặc luôn đồ dì út không mặc nữa là được.

Ban đầu, bác cả và dì út đều không vui vì nhà đột nhiên có thêm một người, đặc biệt là dì út còn ít tuổi, vừa khóc vừa ăn vạ, thậm chí còn cố tình tè ướt cả quần.

Bà ngoại chỉ đành vừa dỗ dành dì vừa sai mẹ giặt quần, lau nhà.

Bác cả và dì út đều tưởng rằng kẹo ngọt và tình thương sẽ bị chia mất nên liên thủ bắt nạt mẹ tôi.

Nhưng sau lại phát hiện, kẹo chẳng hề ít đi, mà tình thương dưới sự so sánh lại càng rõ ràng hơn.

Thậm chí mẹ còn chia cho họ những thứ khó khăn lắm mới có được.

Bà ngoại cũng thường xuyên khen mẹ “ngoan ngoãn”.

Nhưng thực ra mẹ tôi còn nhỏ hơn bác cả và cũng chỉ hơn dì út hai tuổi.

Từ từ, mẹ tôi cuối cùng cũng hòa nhập vào gia đình này.

Là nhờ vào việc mỗi ngày ăn cơm thừa, lau nhà rửa bát, chải đầu, đắp chăn cho dì út, xách cặp cho bác cả mà đạt được.

Mẹ tôi học rất giỏi, rất ngoan.

Là đứa con ngoan ngoãn và khiến bà ngoại yên tâm nhất.

Ngay cả chuyện hệ trọng trong đời, chỉ cần bà ngoại nói “đông”, mẹ tôi tuyệt đối không nói “tây”.

Hai chữ “ngoan ngoãn”, cuối cùng trở thành ‘lời nguyền’ giam cầm mẹ suốt nửa cuộc đời.

Thế nên sau này, anh cả thi đỗ đại học ở Thượng Hải, đúng lúc phong trào ra nước ngoài bùng lên, bà ngoại đập nồi bán sắt cho bác cả sang Mỹ.

Em gái học hành không ra gì, mở cửa hàng khởi nghiệp, bà ngoại bán cả căn nhà trong thành phố cho dì.

Chỉ có mẹ tôi, làm theo yêu cầu của bà ngoại, thi vào một trường cao đẳng trong tỉnh, được phân về dạy ở trường học, cưới chồng sớm, rồi lại ly hôn.

Sau khi ông ngoại mất, mẹ bán căn hộ được đơn vị phân phối, cộng thêm toàn bộ tiền tiết kiệm, vay mượn khắp nơi, cuối cùng mua được căn nhà lớn, chỉ để dưỡng già cho bà ngoại – người luôn kén chọn chỗ ở, thích phơi nắng và trồng hoa.

Dù hồi đi học thành tích của mẹ tốt hơn bác cả.

Dù ước mơ của mẹ là học y, trở thành bác sĩ nhi giỏi giang.

Nhưng bà ngoại nói, học cao đẳng thì được phân công công việc, ra trường là có tiền báo hiếu mẹ cha.

Ở lại địa phương còn tiện chăm sóc gia đình.

Mẹ tôi cắn răng khóc suốt một đêm, cuối cùng vẫn đồng ý.

Bà ngoại nói, sau này già rồi, mong có đứa con bên cạnh chăm sóc.

Bà ngoại còn nói, bà thương mẹ nhất, lòng bàn tay hay mu bàn tay cũng đều là thịt của bà.

Người mẹ ngốc nghếch của tôi đã tin.

Hoặc là mẹ nguyện tin điều đó là thật.

Vì thế cho nên lúc bà ngoại lâm chung, khi nhìn thấy di chúc của bà, niềm tin yếu ớt mà mẹ gắng gượng chống đỡ hoàn toàn sụp đổ.

Mẹ hỏi bà ngoại câu hỏi đã chôn chặt trong lòng hơn nửa thế kỉ.

Nhưng đến chít bà ngoại cũng không trả lời mẹ.

Đây là muốn giam cầm mẹ đến chít, muốn ép mẹ phát điên!